ANASAYFA > BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ >
Dünyada ve Türkiye'de Bireysel Emeklilik Sistemi

DÜNYADA BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ

Dünyanın birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkesinde özel emeklilik fonları, kurumsal yatırımcı özellikleri ve piyasalara uzun vadeli fon sağlayan kurumlar olmaları nedeniyle büyük önem taşır. Bu özellikleri ile özel emeklilik fonları, sosyal güvenlik sistemlerinde ortaya çıkan ve çıkması muhtemel olumsuzlukları ortadan kaldırmanın bir aracıdır. Sanayileşmiş ülkelerde nüfusun yaşlanması ile sosyal güvenlik sistemlerinin aktif - pasif dengelerinin bozulmaya başlaması, sosyal güvenlik reformunun en önemli gerekçesini oluşturmuştur. Gelişmekte olan ülkelerde ise, reform ile bireylere daha nitelikli ve daha yüksek düzeyde sosyal güvenlik hizmetinin verilmesi amaçlanır. Dünyada yaşlılık aylığı veya emekliliğe yönelik sosyal güvenlik alanında sorunların çözümü ile ilgili yaklaşımlarda temel olarak aşağıdaki hususlar gözlemlenir:

  • Tüm hizmetlerin standartlaştırılması yerine çok basamaklı emeklilik sistemleri tercih edilir.
  • Özellikle nimet - külfet dengesinin tam olarak oluşturulmasını teminen maaş esaslı veya dağıtım sistemi yerine prim esaslı fonlu sistemler tercih edilir.
  • Fonlu sistemlerde, genelde üyelere daha yüksek getiri sağlanması ve emekliliklerin elde edecekleri gelirlerin artırılmasının sağlanması amacıyla portföy yönetiminde uzmanlaşma tercih edilir.
  • Bir diğer önemli nokta ise, bireylerin kendi tasarrufları üzerinde söz haklarının olması ve yatırım riskini üstlenmeleridir. Yani, Bireyler Emeklilik Sistemi'nde daha aktif bir rol alırlar.

Sanayileşmiş ülkelere bakıldığında, bu ülkelerde tasarrufların önemli bir kısmını emekliliğe yönelik fonların oluşturduğu görülür. Bu fonlar aynı zamanda ülkelerin ekonomik gelişmelerinde de gerekli olan uzun vadeli fon kaynağını da oluşturur.

Sosyal Güvenlik Sistemleri

  1. Zorunlu katılım ve belirlenmiş maaş esasına dayalı, Kamu Sosyal Güvenlik Kurumlarının oluşturduğu sosyal güvenlik sistemleri
  2. İşyeri bazlı maaş esaslı veya katkı esaslı fona dayalı emeklilik sistemlerinin oluşturduğu sosyal güvenlik sistemleri
  3. Gönüllü katılıma ve fona dayalı özel emeklilik sistemlerinin oluşturduğu sosyal güvenlik sistemleri olmak üzere 3 aşamalıdır.

Bireysel Emeklilik Sistemi, üçüncü basamağı oluşturur. Üçüncü basamak emeklilik sistemleri, bireylerin emekliliğe yönelik gönüllü katkılarından oluşan ve tamamıyla bireysel hesaplarda takip edilen fonlu sistemlerdir. Özel emeklilik sistemlerinde oluşan büyük fonlarla hem ekonomiye kaynak yaratılır hem de uzun dönemli borçlanma olanağı sağlanır.

Genel olarak Bireysel Emeklilik Sistemi konusunda ülkeler arasında uygulama farklılıkları görülür. Sistem, bazı ülkelerde sosyal güvenliği tamamlayıcı olurken bazı ülkelerde sosyal güvenliğin alternatifi olur. Sisteme katılım şekli ise bazı ülkelerde zorunlu, bazı ülkelerde kişinin tercihine bırakılmıştır.

Bireysel Emeklilik Sistemi, Anglo-Sakson modeli bir sistem olup, ABD, İngiltere, Avustralya ve Hollanda gibi ülkelerde başarı ile uygulanmıştır. Daha sonra Şili, Peru ve Meksika gibi gelişmekte olan ülkeler de bu sistemi benimseyerek kendi yapılarına uydurmuşlar ve değişik modeller geliştirmişlerdir.

Ülke uygulamalarının temel özelliği, sistemin uzun dönemli bir fonlama sistemi oluşudur. Burada amaç, sisteme katılan birey için emekliliğe yönelik tasarruflarının yatırıma yönlendirilmesi ve emeklilik döneminde ek bir gelir sağlanarak bireylerin refah düzeylerinin yükseltilmesidir.

Özel emeklilik fonları, uygulandığı ülkelerde sosyal güvenlik sistemi sorunlarının çözümünde önemli rol oynar. Ayrıca, küçük çaplı tasarrufları, düzenli prim ödemeleri vasıtasıyla büyük fon havuzlarında biriktirip, uzun vadeli kaynak olarak ekonominin hizmetine sunar; ülke kalkınmasında ve sermaye piyasalarının gelişmesinde kurumsal yatırımcı olarak büyük yararlar sağlar.

TÜRKİYE'DE BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ

Türkiye'nin gerçekleştirdiği sosyal güvenlik reformunun bir parçası olarak 27 Ekim 2003 tarihinde yürürlüğe giren Bireysel Emeklilik Sistemi, 9 yıl içerisinde 3 milyonu aşan katılımcı sayısı ile pek çok açıdan dünyadaki örneklerinden daha başarılı bir performans sergiledi.

Türkiye'deki mevcut sosyal güvenlik sisteminde, bireylerin emeklilik dönemi gelirlerinin çalışma dönemlerindeki refah düzeyini yeterli ölçüde sağlayamaması, sosyal güvenlik sisteminin tamamlayıcısı olan Bireysel Emeklilik Sistemi'nin gelişimi açısından çok büyük bir potansiyel oluşturmaktadır.

Gelişimini dünyadaki birçok ülkeye örnek olabilecek şekilde sürdüren Bireysel Emeklilik Sistemi'nin fon büyüklüğü, 2014 yılı Ekim ayı sonu itibarıyla 32 milyar TL'ye, toplam sözleşme sayısı 5,5 milyona ulaştı.